Het Neofeodaal.

Wie de misstanden in de wereldwijde welvaartsverdeling zoekt in economie of marktwerking kijkt naar het verkeerde scherm en zal de kwestie nooit doorzien. De weeffouten waaraan de wereldgemeenschap anno 2018 die belachelijk rijke 1% tegenover miljarden onvrijen te danken heeft, stammen uit het burgerlijk recht en vervorming daarvan door lobbyen, jurisprudentie, smart accountants, advocaten en communicatieadviseurs. Vrijwel niemand lijkt te doorzien dat de economie, het burgerlijk-in-actie is en intussen hebben brutale mensen de hele wereld. Kijk maar om je heen. Het vraagt selectieve blinde vlekken om daar geen strijd met de oh zo hoog gedragen mensenrechten in te zien zoals die naar buiten toe worden gebruikt om anderen de les te lezen. Maar ik zie bij de timmerman thuis de deuren knellen.

Sluipenderwijs is binnen tweeënhalve eeuw de afschaffing van het Feodalisme door het aannemen van de Décret relatif à l’abolition des privilèges door de Franse Assemblée rond 1789 ongedaan gemaakt. De hordes zijn terug bij af. De massa’s zijn opgewekt en ongemerkt weer aangelijnd door een giftig amalgaam van psychologische, juridische en economische procedés. Publieke macht en private eigendom zijn onontwarbaar verweven en de verzorgingsstaat, religie en andere esoterie schieten tekort om die pil te vergulden. Economie is al lang niet meer ‘het bevredigen van behoeftes’ maar is primair gericht op het kweken daarvan. Het resultaat is een bullshiteconomie met in haar kielzog een bullshitsamenleving. Ik zie daarin geen samenzwering door een elite achter een verborgen dashboard maar bij lobbyisten en internationale accountants en advocaten ontbreekt het tenminste aan goede trouw bij de uitleg van wettelijke bepalingen. Parlementen beschouwen het Burgerlijk Wetboek veel te veel als een natuurwet.

Afgezien van enkele volksopstanden is de ‘soevereine burger’ zelden meer geweest dan een lief bedoeld stukje theorie en inmiddels delft de ratio in parlementaire democratieën wereldwijd het onderspit tegen emoties die worden aangesproken en opgezweept met behulp van geraffineerde communicatietechniek. Het kiesstelsel leunend op evenredige vertegenwoordiging en mandatering blijkt niet de panacée voor daadwerkelijke belangenbehartiging van allen en verbetering daarvan zoals bepleit door David van Reybrouck en anderen lijkt kansloos tegen de hedendaagse kapers op de kust van publieke macht. Het bijzondere project “Europa” wankelt. Te vrezen valt dat het nog altijd juist is dat een mens zich kan beteren, maar de mensheid niet. “Onsk is een mooie stad maar net iets te ver weg” zong drs P.

Het burgerlijk recht en haar uitleg en tenuitvoerlegging in het economisch handelen hebben en passant een nieuw en volkomen gefinancialiseerd domein gebaard met een dashboard waarop de burger/consument nog slechts als muppet figureert. Daarin verschansen shareholders zich achter juridische bouwwerken zoals absolute grondeigendom, algemene voorwaarden, kadasters, deurwaarders, notarissen, rechtshandhaving, eigendoms- en leveringsvormen, pand- en andere zekerheidsrechten, cessie, auteursrecht (software), rechtspersonen, handelsnaambescherming (software), patenten, octrooien (software), merkenrecht en ander immaterieel vermogen, visrechten, fiscaliteiten, mijnrechten, waterrechten, etherfrequenties, aandelen en beurzen, futures, supranationale geldroutes en meer van dat moois. Alles ooit door mensen bedacht en vastgelegd en inmiddels behandeld alsof die stokoude regels in steen gebeiteld en van goddelijke afkomst zijn maar ze zijn dringend toe aan grondige revisie. Tot zolang blijven de hordes als legkippen vastgezet in langlopende contracten, feitelijke monopolies en meer faits accompli zoals het vrijgeven van de openbare ruimte en media voor reclamedoeleinden. Wordt het niet eens tijd dat wetgevers inzien dat aanspraken jegens de aarde zoals die op grond, op vis, op mineralen, op de ether, straks nog op het heelal, kortom op wat dan ook, niet geschikt zijn voor de meest absolute onder alle rechten namelijk de eigendom en de onbegrensde cumulatie daarvan in de handen van enkelen ? Ten hoogste kunnen zulke rechten in pacht of iets dergelijks worden uitgegeven met periodieke afstemming van de voorwaarden op het belang van allen, niemand uitgezonderd. De economie wordt het best bestuurd door ‘te draaien aan de knoppen in het burgerlijk recht’: patenten en andere immaterieel vermogen behoren niet in grenzeloze eigendom verworven kunnen worden. Verkoop ze niet voor eeuwig met bescherming van die aanspraken door het procesrecht dat vervolgens het knechten van de burger en masse mogelijk maakt. Alleen al deze ontsporing door ooit goed bedoelde en geconcipieerde rechten verscheurt inmiddels samenlevingen wereldwijd. Het is nauwelijks voorstelbaar om dit inzicht alsnog te implementeren anders dan na verwoesting van de hele bende door oorlogen en natuurrampen maar als mensheid zouden we er toch een Nobelprijsje door waardig worden om dit eigener beweging te fixen. Het lijkt dan en passant een koud kunstje om met 8 of 10 miljard van ons een leefbaar bestaan te hebben maar dit voelt in de huidige constellatie als Utopia. Het vergt de dominante en rigoureuze toepassing van verenigd en rationeel handelen maar verkiezingen drijven op platte propaganda die inmiddels ook het parlementaire, lees wetgevende, werk sterk vervuilt.

De burger wordt meervoudig gefopt. Eerst als klant en nadien als belastingbetaler want de corporaties die het echt “goed” doen, dragen nergens ter wereld bij met dank aan Big Accountancy. Welkom in de wereld van de alfamannetjes, die ik elders als Homo Scrotumi beschrijf. Aangelijnd, opgehokt en opgefokt rent de burger achter de haas aan. Als bij windhondenrennen. Of in andere woorden: met de auto, de woning en inmiddels de telefoon als tenaamgestelde tepels waaraan maandelijks talloze melkboeren lurken, liefst aan de hand van automatische incasso’s, alles een melkrobot gelijk. Door dataverzameling werd de consument een open boek, een puppet on a string. Is het wel vanzelfsprekend dat rechtspersoonlijkheid stammend van natuurlijke personen, de oorspronkelijke burgers, onverminderd toekomt aan alle rechtspersonen ? Stakeholders kijken geamuseerd toe vanuit hun skyboxen ergens op de wereld. Niemand weet waar precies. Kapitaal is footloose. Er wordt verdiend aan stijgende en aan dalende beurzen en door Liborachtige sluwheden heeft men het systeem zelf in de hand; als een weerman die regen en zon bestuurt. Godgelijk. And time is on their side. Ons eigen koninklijk huis wijst de weg voor wie door gêne nog weerhouden zou kunnen worden.

Weliswaar had, telkens in retrospectief, ieder van ons in beginsel tot de 1% kunnen toetreden, maar dat maakt de huidige misstanden niet minder onaanvaardbaar. Erfopvolging is niet langer de enige weg naar groot geld en onder de toetreders op ‘eigen kracht’ is narcisme buitenproportioneel vertegenwoordigd. Het is voorts te verwachten dat de extremen zullen toenemen; alles ten gunste van de huidige eigenaren van grond, vermogensrechten en aandelen. Voor wie nu ter wereld komt, zijn de kaarten grotendeels geschud.

Al te snel wordt aangenomen, ofwel meegegaan in de spin, dat zonder uitzicht op (super)winsten door patenten en andere wettelijke privileges mensen hun inventiviteit niet meer ten volle zullen inzetten zoals bij voorbeeld de pharmaceutische industrie ons al decennia voor houdt. Ik geloof dat niet maar ook al zou dat juist zijn, dan is wat minder innovatie te verkiezen boven de ontsporingen die ik nu wereldwijd zie. Overheden gedresseerd en gemesmeriseerd door miljoenen (!) lobbyisten en communicatieadviseurs sturen vanaf het verkeerde dashboard. Zij draaien op kernpunten aan een fopstuur zoals je die bij kinderstoelen en kermisattracties wel ziet; bestuurdersbeleving zonder effect. Indexen, rentetarieven, subsidies, beprijzing van nieuwe fenomenen, het is allemaal even marginaal. De effectieve knoppen vindt men in het Burgerlijk Wetboek immers is de economie niets anders dan het burgerlijk recht in aktie en dient economie vanuit dat recht te worden bestuurd. Dit is binnen Big Accountancy volgens mij geen nieuws maar in de politiek kijkt men niet verder dan economie en markt.

Dat parlementariërs zonder ‘last of ruggespraak’ hun taak moeten verrichten lijkt vergeten. Spindoctors kijken geamuseerd toe. Onze eigen Jack de Vries krijgt er niet genoeg van. Dat het zo simpel is ! Te veel politici zijn buikspreekpoppen gelijk en veel te velen van hen betreden het openbaar bestuur om er iets te halen in plaats van te brengen. Zo’n beetje de helft van de Europarlementariërs verdwijnt uiteindelijk in het lobbyleger. Ik verwijs naar het werk van Corporate European Observatory en ik waarschuw want de getoonde feiten kunnen als schokkend worden ervaren.

Dezer dagen wordt achter de hand schande gesproken van Xi’s levenslange presidentschap, van kleptocraten Poetin, Erdogan, Orban, Mugabe, Bolsonaro en meer leiders onder wie het democratisch proces kansloos is, maar ik zie nauwelijks verschil in ‘de burger als bijzaak’ met dat mooie vrije Westen dat het hoogstens op papier wat beter doet en ja, de grondslag van onze rechtsstaat is beslist niet verkeerd, maar de uitkomst, de huidige democratie versie 2.0 (met de ontketende versie van regels die oorspronkelijk de burger moesten dienen en die ooit het licht zag als Code Civil) is gekaapt met behulp van geraffineerde technieken. Aan de burger worden innovaties onthouden of mondjesmaat ter beschikking gesteld met als doel omzetten te maximaliseren en marktmacht te scheppen. Miljarden mensen zijn weer aangelijnd als in feodale tijden. De Westerse raaf heeft inmiddels voornamelijk witte dekveren. Een onstuitbare corpocratie is het gevolg. Het Neofeodaal is vaardig over de 99%.

Marktwerking is weinig meer dan een prijsmechanisme bestaand in loven en bieden bij de uitruil van goederen en diensten en vrije economie (letterlijk vertaald : huishoudkunde) kan evengoed wél een redelijke verdeling van welvaart brengen. Maar wereldwijd houden tienduizenden hoogleraren, publicisten, economen, broodschrijvers etc het geloof in stand dat de groeiende ongelijkheid in “de markt” en “de economie” ontstaat en die processen zijn moeilijk te beheersen, zo wordt gezegd.  Maar zoals ik kijk, zie ik zonneklaar hoe het burgerlijk recht 2.0 ons wereldwijd die 1% (Jeff Bezos inmiddels boven 100 miljard) bracht en ons opzadelde met een overbodig en buitensporig groot financieel systeem dat nog slechts om zichzelf in stand blijft in plaats van burgers te faciliteren. Als een gezwel. Geldschuld is gespind tot iets normaals, iets verstandigs en lenen wordt alom aangemoedigd en beloond, hoewel het een flagrante aantasting van ieders toekomst is. Vrijwillige gijzeling als fiscale wijsheid. Aflossingsvrije hypotheken waren de norm geworden. Mensen betalen met hun toekomst. Wat anders is het ECB-opkoopprogramma dezer dagen dan het inzetten van de toekomst van belastingbetalers om het huidige plaatje te financieren ? We hebben grotendeels negatief geld wat schijnt te betekenen dat er nauwelijks geld meer is wanneer ieder zijn schuld zou aflossen. Ik word duizelig wanneer ik dat probeer te begrijpen. De hordes hebben niet alleen hun heden maar ook alvast hun toekomst verpatst misleid door een gifige mix van geïnfiltreerd overheidsoptreden en geraffineerd ondernemersgedrag. Ik heb geen moeite met vermogensverschillen maar ook wie heden ten dage keurig het onderwijs doorloopt en ijverig zijn plichten volbrengt, zal vroeg of laat de ketenen ontwaren waarover ik hier schrijf. De ketenen gaan al aan bij het begin van de studie. Kun je er alvast aan wennen want ze blijven je lot. Niet alleen dommen en slechten eindigen in de galleien maar ook de oprechten en slimmen zijn uiteindelijk aangelijnd, aangesloten op de melkinrichting van de 1%. Absurde rijkdom wordt niet alleen maar meer bij oliesjeiks aangetroffen. De geld-watervallen van het burgerlijk recht blijven gemakkelijk toegankelijk en onuitputtelijk zo lang niemand verder denkt dan de boekjes van Thomas Piketty, Joris Luyendijk en Rutger Bregman die goed verkopend en veelgevraagd vertellen wat voor oplettenden al duidelijk was, maar de oorzaak lijkt hun besogne niet.

En passant werd het burgerbestaan teruggebracht tot een economische bezigheid, ofwel het gevecht dag in dag uit om bovenop het voldoen van de maandlasten, waaronder schulden, nog een klein brokje normale existentie te bevechten zoals voor zalig niets doen, leven in het moment of het vervolgen van welke passie dan ook. Minder werken als het wenkend perspectief van automatiseren heeft nauwelijks iemand gebaat. Door reclame en lobbyen is de werking van de economie ten diepste veranderd maar er wordt nog altijd gedaan alsof er vrij beslissende consumenten bediend worden. Absurd. Ik schreef ook al eerder dat voor de meeste mensen de aftrekbaarheid van rente en bedrijfskosten evenzeer een natuurwet gelijk is als dat het volume van water bij 4 graden het kleinst is waardoor ijs drijft en de aarde kon worden zoals we haar kennen, maar dat van die rente is manmade en vereist dringend aanpassing. Fiscale aftrekbaarheid van rente en bedrijfskosten vormen een turbo op de industrie die ongeremd de aarde om spit en op vreet. En het model is in theorie eenvoudig te veranderen maar ik hoor of zie niemand zelfs maar in die richting denken. Hoe in godsnaam hebben banken het zo bont weten te maken? Een branche die overheden weet wijs te maken dat zij geld gaan scheppen en dat hun inkomen (rente) ten alle tijde fiscaal aftrekbaar moet zijn. Niks goudstandaard meer, negatief geld waarvan 90% uit de toverstaf van de particuliere (!) banken. Dat kan fijn viral gaan ! En hun risico’s zijn premievrij verzekerd bij de belastingbetaler. Gekker is het niet denkbaar. Daar is zelfs beter gelobbyd dan door boeren en vissers die ook decennialang een eigen ministerie hadden, maar het Ministerie van Financiën is oorspronkelijk niet als binnenkomer voor het bankbedrijf bedoeld. En zie daar; de draaideur; Wim Kok, Balkenende, E. Brinkman, Wouter Bos, Ben Bot, Jos van Rey, de rij is eindeloos en over de landsgrens doemt hetzelfde beeld of erger op.

Weer een ander sprookje: om burgers aan inkomen te helpen is het steevast beleid om aan bedrijven geld en privileges toe te spelen. Dat wordt wel de champagnetoren genoemd. Maar het is een bewezen misser te denken dat burgers daarbij vanzelf gebaat zijn door meer banen of een hoger loon. Steevast blijven de bovenste glazen goed gevuld en de rest moet afwachten. Werkgelegenheid is bovendien al te klakkeloos een doel op zichzelf geworden met veel onzinbanen tot gevolg. En ook al zou het lukken burgers indirect geld toe te spelen, dan nog treedt nadien de machinatie in werking die groeiende vaste lasten en algemene voorwaarden aan de massa oplegt waardoor het maandinkomen als “een sneltrein over een klein station” de bankrekening passeert. En ja, dat gaat terug naar het bedrijfsleven. Hierdoor ook is een basisinkomen een illusie geworden. Die nieuwe armoede bestaat immers niet eenvoudigweg in een gebrek aan geld maar in onbeheersbare vaste lasten: de snelheid van de haas wordt vanuit de skyboxen (Bij Goldman Sachs noemde men de klanten ‘muppets’) gereguleerd. Men lacht zich daar een krul. In New York sprak ik jongeren die daar slechts kunnen wonen in een gedeeld apartement met een dubbele baan (anno 2000). Het valt te vrezen dat dit almaar meer een wereldwijd model wordt. Angstaanjagend en een gewillige voedingsbodem voor radicale politieke opvattingen.

Het verschil in succes tussen burgers vertegenwoordigende overheden en corporaties hoeft ook niet te verbazen voor wie beseft dat onze afgevaardigden telkens slechts enkele jaren in troebele coalities de burgerbelangen dienen en daartegenover een vastberaden leger van smarties al meer dan een eeuw als bijen rond bestuurscentra cirkelen met altijd dezelfde heldere doelen en snel groeiende knowhow en informatiebestanden. Dat betaalt inmiddels royaal uit. De draaideuren tussen wetenschap, bedrijfsleven en openbaar bestuur lijken inmiddels op draaitollen. Er is sprake van open lijnen. Evenzeer spijtig is dat openbaar bestuur wordt samengesteld langs lijnen van ideologieën waardoor het geheel aan mij verschijnt als een metafysische padvinderij. Maar besturen is primair technocratie, vereist inzicht en inzet en inmiddels zou de bewoonbaarheid van de aarde het grote richtsnoer moet zijn in plaats van of men een beetje links of een beetje rechts wil zijn. Staat en religie zijn inmiddels ontvlochten. Het wordt tijd dat ook de ideologieën er uit worden gepeuterd. Ideologie is als een hobby en die ‘doe’ je maar thuis net als je speelgoedtrein, bridgen, gamen of het deelnemen in een leuke vereniging.

Algemene voorwaarden zoals die heden ten dage door wetgever en rechtspreker zijn toegestaan vormen een rechtstreekse oorzaak van de exploderende vaste lasten. Aandeelhouders zijn verzot op bedrijven die de massa aldus in de tang hebben. Al gehoord van e-courts ? Zoek het maar op, je gelooft je ogen en oren niet. Er is daar een parallelle wereld in de maak. Deelnemen aan de samenleving betekent inmiddels deelachtig zijn in zo’n kleine duizend pagina’s algemene voorwaarden zonder daar nog inspraak in te hebben. De burger heeft het nakijken in alle opzichten en alleen voor die burger geldt nog dat het gegeven woord bindt. Periodieke indexen, doorgeslagen incassokosten, eenzijdige contractaanpassing het is allemaal  even legitiem als schadelijk voor ons allemaal. En dat alles met de genade van de rechter die intussen voor burgers zo goed als onbereikbaar is geworden nadat het rechtshulpstelsel tegelijk met het geheel van de verzorgingsstaat ten gronde is gericht. De privatiseringsgolf als Reaganisme in de lage landen aan het eind van de vorige eeuw heeft ons nog meer standaardvoorwaarden opgeleverd met nog meer hulpeloosheid als gevolg. Dit hebben Ewout Hondius, bij mijn weten de eerste die dit leerstuk gestalte gaf, en Eduard Meijers niet kunnen voorzien: standaardvoorwaarden en burgerlijk recht als tool om een volk te knechten. Zij maakten regels voor ‘onder de kaasstolp’ voor een kleine wereld waarin ondernemen gestalte moest krijgen en zij konden niet voorzien wat globalisering onder aanvoering van Big Accountancy zou worden. Dat de “eerste wereld” vatbaar zou worden voor kolonisatie en onderwerping dankzij verstard, verkrot en misbruikt burgerlijk recht konden Hondius en Meijers niet voorzien., maar voilá. Wie lobbyt er nog voor de burger ? Niemand. Wie vindt het raar dat samenlevingen uiteen vallen en dat de valse romantiek en persoonsverheffing, het primitivisme van populisten opgeld doet ? Ik niet.

Zolang het burgerlijk recht 2.0 dat nu toepassing vindt ( ik noem dat “de ballenbak van de 1%”) ongewijzigd blijft zal ongelijkheid en daarmee onverschilligheid toenemen en zal dat de wereldgemeenschap verder verscheuren. Alles in afwachting van een grote oorlog of een jubeljaar. Het is al vaker gezegd maar zonder WO II waren instituten als Volkerenbond etc nooit tot stand gekomen. Het is ondenkbaar dat heden ten dage zo’n wereldbreed gedragen overeenstemming te vinden is. Naarmate de Westerse oorlogen verder achter ons liggen, lijkt de kans op oorlog en echte onrust te groeien. Mogelijk ook drijft het klimaat ons bij elkaar doordat de boel op aarde onleefbaar wordt, al dan niet door de mens veroorzaakt. Dan worden Boedha, Jezus, Mohammed, Abraham en de Hindoegoden opeens vrienden en wordt het stil in de skyboxen want giraal geld is immaterieel en het baat niet voor wie wil blijven drijven op een woeste en ledige aarde, die van den Beginne.

Doordat het meeste geld (90% uit het niets (!) afkomstig van particuliere banken)) stamt uit de toekomst (het is immers schuld) is er ook die rare haast, die honger naar morgen, de noodzaak van groei, met overal druk op de ketel. Intussen vereist zo’n versie van geld vertrouwen, geloof in een toekomst en is daardoor niet minder wankel dan de eerste, beste religie. Ik begrijp geld niet echt goed maar intuïtief kijkend zie ik in de stuwmeren van 1% steenrijken de verpande toekomsten van de hordes drijven. Burgers zijn met schulden beladen ofwel rechtstreeks in privé dan wel als drager van overheidstekorten. Er is alle reden om te overwegen opnieuw algemene inkoopvoorwaarden voor alle burgers op te stellen nu het burgerlijk recht en de uitleg en toepassing daarvan de burger in de steek hebben gelaten. De Bigs zijn op de loop gegaan met wat voor de burger bedoeld was. In grote winkels en online voel ik mij alsof ik op de tocht sta, de Ikeabeleving, met overal geheime dirigenten en sluwe muziek, binnenhouders zoals de gratis koffie bij Albert Heijn. Er wordt op ons gepeesd. Men dringt zich aan ons op met behulp van nanopsychologie en subliminale reclame, concurrentie wordt opgekocht inclusief alle octrooien waardoor ook de schamele bescherming van marktwerking ons ontvalt. Geintimideerd en in de hoek gedreven wordt het laatste beetje toekomst uit onze zakken geklopt. De verslavende stoffen in sigaretten zijn er niets bij. De wet verbiedt het ons te contracteren over nog niet opengevallen nalatenschappen, maar de toekomst van de levenden is vogelvrij.

Als rechtvaardigheid ingewikkeld wordt, ontstaat er mist en die wordt benut vanuit ‘de skyboxen’. Beweer ik. Big Pharma, big Finance, big Tech en al die anderen vragen dan om big Civility wat inhoudt dat de burger, niemand uitgezonderd, opnieuw maatgevend moet worden ten overstaan van ieder die macht krijgt aangereikt. Ook van een afstand moet het plaatje kloppen en moet wetgeving het burgerbelang gestalte geven. Het is nooit de bedoeling geweest dat corporaties vermomd als burgers, rechtspersonen, als ‘normale’ leden van een samen-leving er met de buit vandoor zouden gaan. De honing is voor álle bijen en niet zoals nu slechts voor de ‘rovers’, de smarties. De opbrengst moet primair naar de burger. Diens energie en toekomst zijn nu vastgelegd en afgepakt door ontketend burgerlijk recht en vrijwel niemand die het ziet. Dit schrijfseltje is een poging om opnieuw te kijken naar dat geheel. Wat zou het fijn zijn als de nodige ingrepen goedschiks kunnen verlopen maar ik houd mijn hart vast. Opmerkelijk is ook dat in weerwil van oorlogen en grondige verschillen in opvattingen over de inrichting van samenlevingen de handhaving van het waardesysteem gebaseerd op intellectuele eigendom boven aller twijfel verheven blijft alsof het om natuurwetten gaat. Het is echter gewoon een knop op het dashboard van wetgevers en daaraan moet node gedraaid worden.

Zierikzee 15 maart 2018

N.B. Jarenlang stond ik alleen in de perceptie, de overtuiging die ik hierboven schets. Deze zomer (2021) maakte ik kennis met het werk van Katharina Pistor die in haar boek “The code of capital” ook naar de wetgeving verwijst als bron van ongelijkheid. Haar greep is veel minder omvattend dan de mijne maar zij is dan ook een wetenschapper en ik kan intuïtief kakelen zoveel als ik maar wil.